Sâm Ngọc Linh, còn gọi là sâm Việt Nam, có tên khoa học Panax vietnamensis Ha et Grushv., là loài dược liệu quý của Việt Nam. Giá trị cao cùng đặc điểm sinh trưởng đặc thù khiến sản phẩm này trở thành mục tiêu bị lợi dụng để làm giả, giả mạo nguồn gốc hoặc gắn nhãn không đúng thực tế.
Nhiều phương pháp nhận diện sâm Ngọc Linh đã được nghiên cứu, trong đó có đánh giá hình thái, phân tích hóa sinh và phân tích ADN. Tuy nhiên, việc phân biệt dựa vào hình dáng bên ngoài gặp nhiều hạn chế do một số loài thực vật có đặc điểm tương đồng.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Kế Long - Phó Tổng Giám đốc Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cho biết phương pháp giám định bằng hình thái đòi hỏi phải có đầy đủ các bộ phận như lá, hoa, quả và rễ. Kết quả đánh giá cảm quan có thể phụ thuộc vào người thực hiện, do đó không nên coi đây là căn cứ duy nhất để xác định sâm thật, giả.
Ngày 12-10, tại xã Măng Ri (tỉnh Quảng Ngãi), Trung tâm Ươm tạo công nghệ thuộc Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) tổ chức hội thảo khoa học công bố kết quả thử nghiệm tiêu chuẩn quốc gia về phương pháp phân tích dấu ấn sinh học phân tử bằng chỉ thị SSR đối với sâm Ngọc Linh.
Theo ông Đinh Xuân Tú - quyền Giám đốc Trung tâm Ươm tạo công nghệ, trưởng nhóm nghiên cứu đề tài, phương pháp phân tích ADN có độ chính xác cao. Trong đó, kỹ thuật sử dụng chỉ thị phân tử SSR có thể giúp phân biệt sâm Ngọc Linh với các loài sâm khác, thời gian phân tích khoảng 4-5 giờ và chỉ cần một lượng mẫu mô thực vật nhỏ.
So với phương pháp giải trình tự gen vốn đòi hỏi nhiều thời gian và kinh phí, SSR có ưu điểm về thời gian và chi phí. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để bảo đảm độ tin cậy và tính ổn định, phương pháp này cần được kiểm chứng tại nhiều phòng thí nghiệm, có đơn vị nghiên cứu độc lập đối chứng kết quả.
Người tiêu dùng nên ưu tiên lựa chọn cơ sở kinh doanh có địa chỉ rõ ràng, thông tin về vùng trồng, đơn vị cung cấp và hồ sơ chứng minh nguồn gốc. Với sản phẩm được quảng cáo là sâm Ngọc Linh chính gốc, người mua nên yêu cầu người bán cung cấp tài liệu liên quan để đối chiếu.
Nếu sản phẩm có mã QR hoặc tem truy xuất nguồn gốc, cần kiểm tra thông tin hiển thị, đối chiếu với đơn vị sản xuất, vùng trồng và hồ sơ sản phẩm. Bên cạnh đó, không nên quyết định mua chỉ dựa vào video giới thiệu, lời cam kết của người bán hoặc hình ảnh được đăng tải. Cần làm rõ danh tính người kinh doanh, chứng từ giao dịch và chính sách đổi trả.
Với sản phẩm giá trị lớn hoặc có dấu hiệu nghi vấn, nên đề nghị kiểm tra tại đơn vị chuyên môn có năng lực phù hợp.
